(September 13,
2010- Script na sinulat ni Alih Anso para sa programang “Buhay –buhay sa DXUP” (7:00-8:00 A.M) sa segment na “Nakaka”. Host –Lenyrose Bajar Sunio)
Lenyrose: “ Ano ang pagkakaiba ng Tribu sa Relihiyon? Iyan ang ipapaliwanag sa ating ni Kaka Ali sa ating segment na Nakaka…
(Play- Intro-Nakaka)
Kaka Alih: “Kapatid na nakikinig at nanonood sa ating programang Buhay-buhay sa DXUP at of course ditto tayo ngayon sa segment nito na Nakaka (PLAY LAUGHING), at dahil Lunes, may pasok ang mga bata, balik eskuwela tayo, (PLAY LAUGHING) Hindi what I mean is Word meaning… ok lang ba sa inyo?
Ok class … Ang tanong anong pagkakaiba ng kahulugan ng Tribu at Relihiyon?
Yes Miss Lenyrose Bajar, define tribu or tribe…
Lenyrose: Sir, Ayon sa dictionary ang kahulugan ng Tribu ay “A family, race, or series of generations, descending from the same progenitor, and kept distinct, as in the case of the twelve tribes of Israel, descended from the twelve sons of Jacob”.
Kaka Ali: Correct,.. ok may 95 kang grado dito…(PLAY LAUGHING) Ang ibig sabihin ni Leny ay ito isang pamilya, angkan na nagmumula pa sa kanunuan at pinapanatili ang kanilang mga kultura at kaugalian.. halimbawa nito ang labingdalawang tribu ngIsrael na nagmula pa sa angkan ng labingdalawang anak ni Jacob.
Ngayon ano naman ang kahulugan ng religión? …ayon ditto sa aklat na tinatawag na dictionary……“a specific fundamental set of beliefs and practices generally agreed upon by a number of persons or sects”. Na ang kahulugan ay tahasang tinutukoy ang paniniwala at ito ay isinasagawa ng mga nanampalataya dito.
Ang nasabing diksyunaryo ay nagbibigay din ng mga sumusunod na kahulugan ng “relihiyon”- ayon ditto ay …“paniniwala sa Diyos o mga diyus-diyosan upang sambahin, kadalasang ipinapakita sa asal at ritwal; anumang sistematikong paniniwala, pagsamba, at iba pa”.
Ang paniniwala sa relihiyon ng isang tao ay hindi panghabang-buhay, o ay maaaring pansamantala.. o sa ibang katawagan ay pwedeng palitan kong hindi ka kontento ditto.. o hindi ka na naniniwala sa mga doctrina nito..Samantala ang tribu ay likas.. o permamente o panghabangbuhay na ito..
Ang halimbawa ng mga tribu dito sa bayan ng Upi: T’duray, Lambangian, Manubo-Dulangan, Maguindanaon, Iranun, Meranaw, Ilocano, Ilonggo, Tagalog, Tau Sug, Pampangueno, at marami pang iba.
Ang halimbawa naman ng mga relihiyon naman ay: Islam, at Kristiyanismo, ngunit ang Kristiyanismo ay nahahati ng mga ibat-ibang denomination tulad ng Romano Katoliko, Episcopal, Evangelical church, ATBCI, Iglesia ni Kristo, Seventh Day Adventist, Jehovah Witnesses, at marami pang ibang Christian na pananampalataya.
Pag sinasabi natin na Christian at Muslim ang tinutukoy natin dito ay ang mga relihiyon. Samantala pag Teduray, Maguindanao, Iranun, Ilonggo, Ilocano at iba pa ay tribu naman ang tinutukoy dito.
Anumang tribu ka nabibilang ay hindi ka automatikong magiging Muslim o Kristiyano. Ito ay nakadepende sa paniniwalaan mong relihiyon, Kong maniniwala ka sa Islam ikaw ay magiging Muslim, kong Kristiyanismo naman ay magiging Kristiyano ka..
Kaka Alih, ang Moro o Bangsamoro ba ay matatawag na tribu?
Hindi dahil ito ay grupo o kalipunan ng mga tribu… ang Moro ang naging tawag ng mga mananakop na Espaniol sa kanilang mga naging kalaban dito sa Pilipinas, na sa ngayon ay dinugtungan ng Bangsa, na ang ibig sabihin ay angkan. Kaya ang buong kahulugan ng Bangsa+Moro ay angkan ng mga Moro.
“Papaano Kaka Alih kong ang isang Teduray ay tinanggap ang relihiyong Islam siya naging Muslim, saan natin siya ibibilang sa ating Tri-people concept sa Upi?” tanong kay Kaka Alih.
Ang tanong mo kaibigan ay tanong ko rin, o magtatanong din ako: “.. kong isang Ilocano, tinanggap naman ang relihiyong Islam, saan siya mabibilang? Sa Muslim dahil Muslim naa siya, sa Christian dahil ang “Christian” natin ay tinutukoy ay yaong mga mula sa Luzon at Visayas.
Sadyang nakakalito ang ating terms na ginagamit kaya panahon na upang ituwid ang dapat itama. Kong relihiyon ang tinutukoy ay Muslim o Christian. Kong tribu ang tinutukoy natin ay gamitin natin ang Teduray, Iranun, Maguindanaon, Ilocano, Ilonggo o anuman ang kanyang tribu.
Ang sulatsa atin ay ganito:
“Muslim- ay yaong nanamplataya sa Islam-tama po ba Kaka Ali? Mamaaring siya ay Teduray, Ilonggo, Meranaw, Iranon, Ilocano, dahil ang term na Muslim ay may religious inclination hindi ito nabibilang sa tribo. Ang ibig sabihin ng Muslim, ay nanamplataya- ang kanyang agama o religion ay Islam.
Christian- ay yaong nanampalataya sa agamang Christianismo. Siya ay maaring Ilonggo, Teduray, Iranon, Meranaw, Ilocano o iba pang tribo. Maaring iba pang nationality siya nabibilang, dahil ang pagka-Christiano ng isang tao ay dahil sa pananampalataya hindi dahil sa kanyang tribong kinabibilangan.
Ang term na Teduray ay tinutukoy ay ang tribung Teduray, katulad sa tribung Iranon, Maguindanaon, Meranaw, Manubo, Subanen, Ilonggo, Ilocano o iba pang tribu.
May isa pang comments sa atin: “Ang Teduray na tinanggap ang Christianity, di ba nararapat na tawagin na siyang Christian? Tulad din siya sa Ilonggong Christiano, Iranon, Tagalog, Ilocano na Christiano? Di ba Teduray siyang Christiano?”
Agree ako Kapatid. Ang Katotohanan ay kong Agama (religion/relihiyon) o pananamplataya ang pag-uusapan sa Upi, may mga mamayan tayong nanampalataya sa Christianity sila iyong Christiano. Nandiyan din ang religión na Islam at sila naman iyong tinatawag natin na Muslim.
Kong tribu naman ang basehan, hindi na maitatuwa na nakakarami ang bilang ang mga kapatid na Teduray, Maguindanaon, Ilonggo, Ilocano, Iranun, Meranaw at marami pang ibang tribu dito sa Upi na dito na tuluyan o pansamantalang naninirahan.
Ito po ang inyong Kapatid na si Kaka Ali na naghihikayat sa ating lahat na kilalanin at alamin natin ang pananampalataya ng bawat kapatid o kaibigan. Bukas…mas lalo nating paiigtingin ang ating ibabahagi sa ating programang buhay buhay sa DXUP FM.. Sukran and Wassallam.
